السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

250

تفسير الميزان ( فارسي )

قرآن كريم در آيات بسيارى امر به وفاى به عهد و عقد كرده و شكستن عهد و ميثاق را شديدا مذمت نموده ، و از آن جمله فرموده است : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » « 1 » و نيز فرموده : « وَالَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّه مِنْ بَعْدِ مِيثاقِه - تا آنجا كه مىفرمايد - أُولئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ » « 2 » و نيز فرموده : « وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلًا » « 3 » و همچنين آياتى ديگر . و شكستن عهد را همانطورى كه گفتيم جايز ندانسته مگر در جايى كه حق و عدالت آن را تجويز كند ، و آن در جايى است كه طرف مقابل معاهد از روى ظلم و گردنكشى اقدام به نقض آن نموده و يا مسلمين از نقض ايشان ايمن نباشند ، و كارهايى كرده باشند كه از درجه اعتبار ساقط شده باشند ، كه البته در چنين صورتى اگر مسلمان و يا مسلمانان عهدشكنى كنند كسى به ايشان اعتراض و يا ملامت نمىكند ، و در اين باره فرموده است : « وَإِمَّا تَخافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلى سَواءٍ إِنَّ اللَّه لا يُحِبُّ الْخائِنِينَ » « 4 » و نقض عهد را در صورتى كه خوف خيانت طرف مقابل در كار باشد تجويز كرده ، و راضى به اين معنا نشده مگر به اينكه مسلمين قبلا به طرف خود اعلام بدارند ، و آنان را غافلگير نكنند ، و مرتكب چنين خيانتى نگردند . و نيز در آيه * ( « بَراءَةٌ مِنَ اللَّه وَرَسُولِه إِلَى الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَسِيحُوا فِي الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ » ) * « 5 » راضى به نقض عهد نگشته مگر بعد از آنكه چهار ماه براى آنان مهلت قرار دهد ، تا در كار خود فكر كنند و آخرين رأى خود را با آزادى هر چه تمامتر معلوم بدارند تا ، يا ايمان آورند و نجات يابند ، و يا كشته شوند و نابود گردند . و اين مهلت دادن آثار حسنه اى داشت كه يكى از آنها اين بود كه معاهدين مورد نظر آيه ايمان آوردند و خود را بكشتن ندادند . خداوند اين فايده را به بهترين وجهى تكميل نموده و بعد از اعلام برائت ، فرمود : * ( « وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ فَأَجِرْه حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّه ثُمَّ أَبْلِغْه مَأْمَنَه ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْلَمُونَ » ) * « 6 » . و آن گاه از مشركين آن دسته اى را كه به عهد خود وفا دارند استثناء كرده و فرموده :

--> ( 1 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد به عقدها وفا كنيد . سوره مائده آيه 1 . ( 2 ) و كسانى كه عهد خدا را بعد از استوار كردنش مىشكنند . تا آنجا كه مىفرمايد : ايشان برايشان لعنت و برايشان خانه بد است . سوره رعد آيه 25 ( 3 ) و به عهد وفا كنيد كه از عهد سؤال خواهد شد . سوره اسرى آيه 34 ( 4 ) سوره انفال آيه 58 ( 5 ) سوره توبه آيه 2 ( 6 ) سوره توبه آيه 6